Something that helps you to know about me

10 Điều về Bhutan – 10 Things about Bhutan

[Bi-language – Song ngữ]

Đi Bhutan chưa bao giờ nằm trong kế hoạch. Chưa kể vừa tốn cả đống tiền và thời gian cho chuyến Quảng Bình nên lại chả có ý định đi Bhutan. Vậy mà đùng một phát, chi một mớ tiền và chuẩn bị cho chuyến đi chỉ trong hai tuần.

10 dieu ve bhutan trip (22)

Cảnh như thiên đường. Bên kia là dãy Himalaya, nhưng mây che hết rồi – The scene from Dochu La looks like heaven. Far way is Himalaya range which is covered by cloud

Nếu ai hỏi chia sẻ kinh nghiệm thì mình không dám vì không đủ kinh nghiệm chỉ với 7 ngày 6 đêm ở Bhutan. Internet có nhiều thông tin hay ho và hữu ích hơn cho những người có nhu cầu. Mình chỉ chia sẻ 10 trải nghiệm và cảm nhận của mình về Quốc gia Hạnh phúc này.

10 dieu ve bhutan trip (11)

Tiger’s Nest, biểu tượng của Bhutan  –  Taktsang Palphug Monastery – A Bhutan Icon

Traveling to Bhutan was never in my plan. In addition, I’ve spent lot of time and money on last month trip to Quang Binh. I didn’t think I would spend more on any trip within the year. But thing always happen for a reason. I call it destiny.

I did not travel and experience enough to share experience with you. There’s tons of useful info on internet that you can find. I only share what I learned, heard and experience in 7 days and 6 nights in this Nation of Happiness.

1. Giao thông và đường xá

Đường ở Bhutan là đường đèo, đồi núi. Ngoằng nghoèo và lên dốc, xuống dốc liên tục là đặc điểm đường xá ở Bhutan, kể cả đường liên tỉnh lẫn đường trong phố. Ai say xe chắc còn cái xác khi đi từ thành phố này sang thành phố khác. Vì đường xá như thế nên đi chừng sáu bảy chục cây mất cả hai tiếng. Cũng chả ai dám lái nhanh. Đường cũng không có hàng rào.

10 dieu ve bhutan trip (14)

Đường lên dốc, xuống dốc. – Bình minh quá đẹp. So beautiful sunrise in Thimphu.

Người dân lái xe bên trái. Bhutan là quốc gia không có đèn giao thông. Người ta nhường nhau đi. Qua cầu hay qua đường cũng vậy.

10 dieu ve bhutan trip (21)

Đứng từ cao quan sát xe nhường nhau khi qua cầu. – From above, I can observe cars passed to the bridge.

Học được hai khái niệm vui: bò là “traffic police” vì bọn nó điều khiển giao thông, giúp xe chạy chậm lại; và “car massage” là những đoạn đường dằn xóc do đang làm.

Đi qua ranh giới giữa các thành phố phải trình báo với trạm immigration (xuất nhập cảnh) của thành phố, như qua biên giới các quốc gia với nhau vậy.

10 dieu ve bhutan trip (9)

Đường ngoằn nghoèo và cảnh rất đẹp – Curved road & beautiful scene

1. Traffic & roads

Road in Bhutan is like dancing queen. She hovers left then right then up then down then left, right, up, down… all the time. Mountain-geographical roads are characteristic of the country both in the cities and countrysides. Those who have carsick may get vomit and extreme tired all the way. Due to this special location it takes more time to travel from city to city. Driver can not drive so fast.

10 dieu ve bhutan trip (10)

Đường ngoằn nghoèo và cảnh rất đẹp khác. – Another curved road & beautiful scene

Bhutanese drive on the left. This country has no traffic light. People manage traffic by himself.

One more thing, there’s always an immigration checkpoint at the city border. That is strange to me.

2. Phương tiện di chuyển

Chủ yếu là xe bốn bánh. Chiếc rẻ nhất chỉ chừng 10,000 đô-la Mỹ. Đường xá Bhutan thế thì chạy xe hai bánh cũng nguy hiểm. Ngoài ra, xe hai bánh chỉ dùng được mùa nóng. Vào mùa lạnh, chạy xe bị lạnh cóng, không điều khiển được. Mua mà chạy được vài tháng cũng phí.

Và người Bhutan cho rằng, khi có gia đình, con cái thì xe hai bánh không tiện vì không bảo vệ được gia đình khỏi nắng mưa, sương gió.

Người Bhutan mua xe từ Ấn Độ. Khi xài xong, họ lại bán rẻ lại cho Ấn Độ.

10 dieu ve bhutan trip (1)

Hình minh họa chủ yếu khoe OPPO ở Bhutan :D

2. Means of transportation

Popular vehicle is car. People travel by cars for some reasons.

  • Cheap. With only USD10,000 you can get a car.
  • Safe. Narrow and curved streets are not friendly with motorcyle drivers.
  • Cost-effective. Cars can be used all the year while motorcycles will be kept on winter. People will get freeze riding in the season.
  • Family-protected. Protecting family is important to married Bhutanese, especial men. Taking wife & kids by car is much safer and weather-protected.

Bhutanese buys car from India and re-sells used cars to Indian.

3. Ớt

Trước khi đến Bhutan, mình bị “hù” là đồ ăn ở Bhutan cay lắm. Nhưng mà chả cay gì. Có thể vì họ nấu cho khách quốc tế nên đã tiết chế. Đoàn mình ra chợ mua ớt, được quảng cáo là cay nhất, mà vẫn không cay bằng ớt Việt Nam. Ngay cả khi tour guide dặn nhà hàng làm cay thiệt cay vì đoàn này ăn cay lắm, thì vẫn không quá cay.

10-dieu-ve-bhutan

Một món ớt mình được ăn. Trông giống súp ớt nhỉ? / One chilli dish I had. Looks like chilli soup, huh?


Hay tại mình ăn cay giữ quá?

10 dieu ve bhutan trip (2)

Ớt rất nhiều ở Bhutan – There’re lot of chillies in Bhutan

3. Chillies

Before coming to Bhutan, I’ve heard that chilli here was very hot. This country is famous by its chilli-hot dishes. However, after 7 days and 6 nights eating both local & international dishes, I don’t find it as hot as Vietnam chilli.

Is it because of itself or of me?

4. Chó

Bhutan có chó khắp nơi. Chó dưới phố, chó trên núi. Chó trong nhà, chó trên chùa. Chó ở quê, chó ở phố. Chó nhiều đến độ người ta phải thiến. Con nào được thiến thì được đánh dấu bằng lỗ tai bị cắt.

Chó ban ngày ngủ, im. Ban đêm sủa vang trời. Vụ này mình trải nghiệm ở ThimphuPunakha. Qua Paro ở xa “vùng chó” nên ít nghe chó sủa đêm.

10 dieu ve bhutan trip (23)

Bhutan là quốc gia của chó. Chó khắp nơi. / Bhutan is nation of dogs. Dogs everywhere

4. Dogs

I can’t find any place that has so many dogs like Bhutan. Ok, you know it. Bhutan has a lot of friendly dogs in day and barking monsters at night. You can see dogs everywhere, from house to temple, from city to countryside. I heard their barking lot in Thimphu and Punakha.

There’s so many dogs that people have to prevent its population increasing by emasculation.

5. Đền, đền và rất nhiều đền

Nếu hỏi mình đặc sản của Bhutan là gì, mình khỏi suy nghĩ: “Đền”. Bhutan nhiều đền. Mà cái đền nào cũng na ná nhau. Thiết kế nội ngoại thất như nhau. Dường như mỗi thành phố đều phải có ít nhất một đền lớn.

10 dieu ve bhutan trip (13)

Kiến trúc phổ biến ở Bhutan. Đây là những bánh xe cầu nguyện. Người ta tin rằng khi bạn vừa ước vừa xoay đủ 108 bánh xe theo chiều kim đồng hồ từ phải sang trái thì may mắn sẽ đến hoặc điều ước thành sự thật.

Mấy ngày đầu còn thích thú mấy cái đền, đến mấy ngày cuối là không muốn vô đền luôn, vì thấy nó không có gì khác biệt cả.

Người Bhutan tin vào tâm linh và các vị Phật, thế nên trong nhà mà có một bàn thờ lớn chà bá thì cũng không có gì lạ cả

10 dieu ve bhutan trip (12)

Popular architecture with rotating prayer wheels. It’s said that when you make a wish & rotate 108 wheels clockwise from the right to left, you get luck or your wished come true

5. Temple, temple and more temples

Bhutan can be seen as country of temples. There’s hundreds of both small and big temples through the country. It seems that each city has at least one big temple. I was so excited to visit and listen to their story and history in first days. After few days hearing the same thing, seeing the same exterior and interior design, I got tired.

Bhutanese has a strong spiritual belief. It’s not strange if there’s a very big cella in a small.

10 dieu ve bhutan trip (11)

Fortress of Thimphu

6. Gho & Kira

Trang phục truyền thống của nam giới Bhutan gọi là Gho, của nữ là Kira. Nhìn đơn giản nhưng mặc không đơn giản.

Kira cách tân đã được may sẵn thì dễ mặc hơn. Còn dạng truyền thống thì quấn hơi phức tạp tí. Áo tay dài và rộng.

Gho là chiếc túi to nhất thế giới. Anh guide của đoàn bảo túi của ảnh có thể chứa đến 25 ký. Còn anh guide đón từ sân bay bảo ảnh không cần thêm túi nào khác. Ví và điện thoại thì cứ nhét vô túi đó là xong.

10 dieu ve bhutan trip (19)

Khách Việt Nam được mặc Gho & Kira trong một buổi giao lưu văn hóa / Vietnamese guests in Gho & Kira in a cultural show (Photo: Thành Phan)

10 dieu ve bhutan trip (17)

Khách Việt Nam được mặc Gho & Kira trong một buổi giao lưu văn hóa / Vietnamese guests in Gho & Kira in a cultural show (Photo: Thanh Phan)

Ngày trước, nam mặc Gho thì chỉ mặc quần lót bên trong. Bây giờ mặc thêm quần đùi cho tiện. Nóng quá cởi một bên tay, nóng nữa cởi hết phần trên, mặc như cái váy, xấu vãi!, ha ha… Gho luôn có phần lai tay áo màu trắng, nghĩa là “purity”. Kira thì không. Mấy anh trai mặc Gho nhìn nghiêm túc nhưng khi mặc jeans và pull nhìn cool muốn xỉu!

10 dieu ve bhutan trip (18)

Nhìn cũng giống người Bhutan chứ hỉ? / Do we look like Bhutanese?

6. Gho & Kira

Traditional attire of Bhutanese man is called Gho & woman called Kira. They look simple but not easy to put on. Modern Kira is much easier to wear than traditional one.

Gho is the largest pocket in the world. The guide said his Gho can contain up to 25kg inside. Another guide told that he did not need any pocket to keep his wallet & phone. They are in his Gho. Anything can be in Gho.

10 dieu ve bhutan trip (7)

Hơi dìm hàng bạn guide và tài tí, nhưng minh họa rất chuẩn cho vụ nóng quá, ha ha… / Picture is best for illustration of hot weather with half top off and full top off. LOL

Gho always has white cuffs. It means “purity”. Previously, those who put on Gho only wore panty inside. Nowadays, men wear shorts for more convenience. If it’s hot, they take off the top. The bottom looks like woman’s skirt. It doesn’t look nice after all.

7. Điện

Bhutan dùng điện từ các đập thủy điện (hydroelectricity). Điện của họ nhiều đến nỗi bán cho Ấn Độ. Đây là một trong hai loại hàng hóa mang lại nhiều tiền nhất cho Bhutan, bên cạnh du lịch.

Mỗi người dân Bhutan được miễn phí 100kw điện mỗi tháng. Nếu xài quá số đó thì sẽ tính phí. Tùy thuộc vào số vượt mức mà có mức phí khác nhau nhưng thường không quá 10 đô-la Mỹ một tháng.

Vụ này thì dân Bhutan hạnh phúc thật!

10 dieu ve bhutan trip (5)

Bhutan có nhiều sông, điện từ sông mà ra / There’re lot of river in Bhutan. Electric comes from them

7. Electricity

Bhutan uses hydroelectricity. They build a lot of hydroelectric power plants throughout the country. Bhutan exported the electric to India. In addition to tourism, it’s one of two main commercial industries in Bhutan.

Each household gets free 100kw of power per month. People have to pay for exceeded number but normally not more than USD10.

I think this is why Bhutanese is happy?

8. Cưới hỏi

Bửa trước có viết trên Facebook về cưới hỏi ở Bhutan rồi, xem lại đây.

Bổ sung thêm thông tin khác. Nếu một người nước ngoài muốn kết hôn với người Bhutan thì trong vòng 3 năm đầu đối với nữ và 6 năm đối với nam, họ chỉ được phép ở tại Bhutan trong 30 ngày mỗi năm và phải sống ở đất nước của họ trong những ngày còn lại. Điều kiện là phải có giấy chứng nhận kết hôn. Trong thời gian này, dâu / rể của Bhutan phải học ngôn ngữ và văn hóa của Bhutan. Sau đó, sẽ được cấp thẻ xanh và “hoàng tử, công chúa sống hạnh phúc bên nhau mãi mãi”.

Cũng “chua” chứ không phải dạng vừa đâu. Bhutan hạn chế người nước ngoài sinh sống và làm việc tại đây là để họ có thể bảo tồn nét văn hóa của họ lâu hơn, không bị “Tây hóa” sớm hơn. Nói thêm, Bhutan chỉ cấp visa cho người nước ngoài làm việc tại đây trong hai năm. Sau đó, họ phải về nước và xin visa mới chứ không gia hạn.

8. Marriage

I used to share about marriage system on my Facebook. There’re 3 systems in Bhutan. This is what I heard from my guide. I haven’t checked other source. Believe or not, it’s your choice.

Arranged marriage. Parents arrange the marriage. The man and the woman may not know each other before. They may not be happy after that. The wedding is often big with many guests.

Loved marriage. Two people love each other then get married. This is popular in Bhutan nowadays. The wedding is simple. They even don’t need a wedding. Some parents even don’t know their children get married until they are told.

Night hunting marriage. Like in fairy tale where man climbs into lady’s room on a rope to get her. It still remains in some areas in Bhutan.

For those who want to marry a Bhutanese, it’s a tough and painful challenge. In first 3 years for women and 6 for men the certified couple may live far apart. That in-law citizen can live only 30 days per year in Bhutan and the rest in his/her country. During that time, they have to learn Bhutanese culture and language. After passing that 3 or 6 challenging years, they will get green card.

9. Ma chay

Người Bhutan không chôn cất xác chết. Họ mang lên đồi cao cho chim ăn, sau đó mang xương về để thiêu rồi rải xuống sông. Hoặc họ thiêu luôn mà không phải mang lên đồi, tùy từng nhà.

Sau khi gia đình có người mất, người Bhutan tạo ra các tsha tsha và đặt lên núi, đền. Đây là một tượng đá nhỏ hình chóp tượng trưng cho người chết. Mỗi người chết là một tượng vậy.

10 dieu ve bhutan trip (3)

Mấy khối trắng trắng nhỏ nhỏ là tsha tsha

9. Death

Bhutanese don’t bury dead body. They cremate and scatter into rivers. In some families, dead body is taken to the top of mountain to be devoured by vultures.

There are a lot of tsha tsha, small prayer stones honouring ancestors and laid down. They are put in temples or mountains.

10. FDI – Foreign Direct Investment

(Vụ này mình nghe và chia sẻ lại chứ không so sánh vì mình cũng không rành mảng này để so sánh. Ai biết chia sẻ thêm).

Đầu tư nước ngoài vào Bhutan cũng không dễ dàng gì. Nhà đầu tư phải thỏa mãn 3 điều kiện: (1) là phải đầu tư ít nhất 200,000USD, (2) là chỉ đầu tư tối đa 50 năm và (3) phải có đối tác là người Bhutan chứ không được làm một mình. Chưa kể các yếu tố, yêu cầu khác như không gây hại môi trường, không làm ảnh hưởng hệ sinh thái…

Tóm lại là không dễ. Nhân tiện, chính phủ có nhiều chính sách cho startup, nhưng khởi nghiệp tại Bhutan cũng không dễ, vì kế hoạch kinh doanh cũng phải chứng minh được việc kinh doanh không làm hại thiên nhiên.

10 dieu ve bhutan trip (6)

Hình minh họa những gương mặt đi chung chứ không liên quan gì cái đang viết đâu / The pic is just to show our faces, not related to the copy 😀

10. FDI

(I heard about this from the tour guide. My purpose is to share only, not to compare because I’m not an expert in this field)

Foreign Direct Investment in Bhutan is not easy. FDI organizations have to meet at least three strictly requirements. (1) invest at least USD200,000 within (2) maximum 50 years with (3) a Bhutanese partner. Without Bhutanese, they have no way to invest into the country. That is not mentioned about the investment plan which causes no effect to environment.

By the way, startups in Bhutan are encouraged by government. However, they have to prove that their business does not affect the environment as well.

Viết xong mười điều tưởng nhiều mà hóa ra chưa đủ. Bhutan còn nhiều điều lắm. Quốc gia này có mức sống và thu nhập như Việt Nam. Có những vùng nghèo hơn cả ta. Thành phố của họ trông không hiện đại như Việt Nam đâu. Ở Việt Nam còn sướng chán!

10 dieu ve bhutan trip (15)

Chagri Mediation Center in the top of the mountain.

Tuy nhiên, BhutanQuốc gia Hạnh phúc bởi người dân luôn biết hài lòng với hiện tại;

bởi họ biết họ là một phần của tự nhiên, họ giữ gìn thiên nhiên không chỉ cho thế hệ này mà còn cho các thế hệ sau;

bởi họ tin cuộc sống này không phải là mãi mãi. Sau khi chết, họ sẽ được đầu thai làm người hay làm thú là phụ thuộc đời sống này;

After finishing, I find that ten is not enough. Bhutan has more than that. This country has same GDP as Vietnam. Some areas are even poorer than ours. But they are happy because

they always satisfy with what they have;

they know they’re a part of nature; they protect the nature not only for them but also for next generation;

they believe this short life is not forever. What they become in next life (reincarnation) depends on this life;

they’re not greed, hatred & ignorance;

and they’re happy.

10 dieu ve bhutan trip (16)

One thing: Bhutan is very beautiful. The beauty of a teen girl. 🙂

(HM – Bhutan 8/2016)

No Comments Yet

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *